લીધેલા નિર્ણયને વળગી રહેવું એ જ મક્કમતા

સાહસથી થયેલી હાનિનો બદલો

વાળવાને સાહસ જ કરવું

જોઇએ, પછી આમ કે તેમ.

– નર્મદ

કલમના ખોળે જીવન જીવવાની પ્રતિજ્ઞા લીધા પછી અસહ્ય નાણાભીડનો સામનો કરવા છતાં નર્મદનો નિર્ધાર ડગ્યો નહોતો. ઇ.સ. 1869માં એ જ તબક્કામાં નર્મદે ઉપર નોંધેલું વાક્ય લખ્યું હતું. આપણા જીવનમાં પણ આપણે નાનાં મોટાં સાહસ કરતાં રહીએ છીએ. ક્યારેક જૂની નોકરી પડતી મૂકી સ્વતંત્ર બિઝનેસ ચાલુ કરીએ અને ક્યારેક બોલ બેરિંગના બિઝનેસને સંકેલી શેર સબ-બ્રોકર બની જઇએ. દુનિયામાં જૂજ, સાવ જૂજ લોકો એવા હશે કે જેમણે જે લાઇનથી પોતાની કારકિર્દી આરંભી હોય તેમાં જ છેલ્લે સુધી વ્યસ્ત રહ્યા હોય. જે તે કામધંધા પ્રત્યેનો અસંતોષ કે ઓછી આવકનો સંતાપ કે અણધાર્યા નુકસાનનો ફટકો કે માલિક સાથેનો ઝઘડો કે પછી ગમે તે કારણસર ક્યારેક આપણી કારકિર્દી નવા જ માર્ગે ફંટાઇ જતી હોય છે. સો વ્હોટ? પરિસ્થિતિઓ બદલાઇ જાય ત્યારે આપણી વચનબદ્ધતા થોડી કંઇ ઓછી થાય છે. પરિવર્તનનું પણ લોકલ ટ્રેન જેવું જ છે, જેટલા સમયસર સ્વીકારો એટલા વહેલા આગળ વધો અને એટલે જ એકવાર પાકો નિર્ધાર કરી લઇએ અને આગળ વધીએ તો નિષ્ફળ થવાની શક્યતાઓ ઘટી જાય છે. સાહસવૃત્તિ આપણને સતત નવા અખતરા કરવા પ્રેરે, ખાસ કરીને ફાટફાટ યુવાનીમાં, ત્યારે બુદ્ધિ, જ્ઞાનની સાથે સાથે જુસ્સો હોવો ખૂબ જરૂરી થઇ જાય છે અને એકાદ સાહસમાં નિષ્ફળ ગયા તો, નર્મદની વાત માનીને, એ હાનિનો બદલો વાળવા સાહસ જ કરવું. વાતને સ્પષ્ટ કરવા નર્મદની બે પંક્તિઓ પણ જોઇએઃ ફતેહ કરીને આગળ વધશું અથવા અહીંયા મરશું, પણ લીધેલું તે પાળીશું રે વજ્જરનું કરશું.

26/01/1998, સોમવારના રોજ મુંબઇ સમાચારમાં પ્રસિદ્ધ રણકાર, જેના લેખક સંજય વિ. શાહ છે. તેઓ આ કટાર કલ્પના જોશીના ઉપનામે લખતા હતા.