સંયુક્ત પરિવારમાં ખુશી વધારે હોય છે

આ ઘરની ભીંતો ને ઝાંપો, એને એવો ધક્કો આપો

આઘે દૂર ક્ષિતિજે સ્થાપો, ત્યાર પછી જૂઓ!

ઘરની આ સંકડાશ ન રહેશે, ઓછો કૈં અજવાશ ન રહેશે

ગૂંગળામણના શ્વાસ ન રહેશે, ત્યાર પછી જીવો!

– મનોજ ખંડેરિયા

 

દુનિયામાં બહુ ઓછા લોકો પોતાની દુનિયાને ‘હું’ ‘મારું’ કે ‘અમારું’થી વધુ વિસ્તારી શકે છે. ઘટનાઓને, રોજિંદી દિનચર્યાઓને, જરૂરિયાતોને અને અપેક્ષાઓને પોતાના સ્વની આસપાસ ફેરવ્યે રાખતો જણ ક્યારેય કોઇના માનને પાત્ર બની શકતો નથી. એ પણ સાચું કે આજની સ્વાર્થભરી દુનિયામાં ભલા પરોપકાર અને સર્વોદય જેવી લાગણીઓ રાખવી શા માટે? છતાં પણ કોઇકના ખાતર જીવવામાં જે મજા છે એ બંધિયાર વિચારધારાથી વધુ ફળદાયી, સંતોષદાયી છે. અજાણ્યા ડ્રાઇવરની અજ્ઞાત કારની હડફેટે આવી ગયેલા કોઇક માણસને પોલીસની પૂછપરછની બીકે મદદ ન કરવી એ તો કાયરતા છે. સંયુક્ત પરિવારની પ્રથાને અધ્ધર મૂકી દીધા પછી હવે આપણે સૌ વિભક્ત કુટુંબ પ્રથામાં માનતા થયા છીએ. પરિણામે, આજે જ્યારે પરિવારની વ્યાખ્યા આપવાની આવે ત્યારે હું, મારી પત્ની અને મારાં બાળકોથી આગળનું કશું જ આપણને દેખાતું નથી. આવી જડ (અને ખરેખર તો સ્વાર્થી) બુદ્ધિને, વિવેકબુદ્ધિ અથવા સમજદારી અથવા સમયની માગમાં ખપાવતાં પણ શરમ નથી આવતી આપણને વિશ્વને થોડુંક વિસ્તારવાની જરૂર છે સૌએ. પાડોશીના ઘરની અંગત બાબતોમાં માથું ન મારવું પણ પાડોશીની સમસ્યામાં ક્યારેક ભાગ પડાવવો જોઇએ. આજનું જીવન નીરસ, ઉદાસીન, અર્થહીન અને પાંગળું છે. કદાચ આપણી આ ખામીઓને લીધે. ઘરની ભીંતોની વ્યાખ્યા આપવાની આવે ત્યારે તમારી વિચારશક્તિને થોડીક વધુ સુધારાવાદી બનાવી વિસ્તૃત વ્યાખ્યા આપવાનો આજથી પ્રયત્ન કરજો. શક્ય છે આવતી ક્ષણથી આ દુનિયામાં સર્વસ્વ તમને પોતીકાપણું જ લાગવા માંડશે. શક્ય છે તમારા અંતરમાં અજવાશનો અખૂટ સ્ત્રોત સર્જાશે. શક્ય છે.

01/01/1998, ગુરુવારના રોજ મુંબઇ સમાચારમાં પ્રસિદ્ધ રણકાર, જેના લેખક સંજય વિ. શાહ છે. તેઓ આ કટાર કલ્પના જોશીના ઉપનામે લખતા હતા.